نگاهی کوتاه به نقش آفرینی‌های لیلا حاتمی در فیلم‌های مختلف/ چهره‌ای که با فیلم‌های پدرش پا به دنیای بازیگری گذاشت

به نقل از آرتیها سینمای ایران تا حدِ زیادی، سینمایی موروثی است. اگر نگاهی به نسلِ جوان و میان‌سالِ این هنر و صنعت بیاندازید، متوجه خواهید شد که بسیاری از بازیگران، کارگردانان و عواملِ فنی که هم‌اکنون مشغولِ‌ کار هستند از خانواده‌هایی سربرآورده‌اند که سابقه‌ی سینمایی داشته‌اند. خیلی از این چهره‌ها بیش‌تر در فیلم‌های پدر و مادرشان بازی کرده‌اند. در این میان خیلی از این نام‌ها حتی وقتی اسم و رسمی برای خود دست و پا می‌کنند، هم‌چنان تحتِ سیطره‌ی پدر یا مادرِ خود قرار دارند. از این لیستِ بلندبالا تنها چند اسم توانسته‌اند هویتی متفاوت از پدر، مادر و دیگر اعضای فامیلِ خود داشته باشند و «لیلا حاتمی» بدونِ شک یکی از این‌هاست. 

فیلم «لیلا»

فیلم «لیلا»

فیلم «لیلا» به کارگردانی داریوشِ مهرجوییِ فقید، سکوی پرتابِ حاتمی شد. لیلا در این فیلم نقشِ زنی درون‌گرا را بازی کرد که معصومیتِ ذاتی‌اش به خوبی هویداست و می‌تواند درد بزرگی که با آن مواجه است را به شکلِ شکوهمندی تاب آورد. او رابطه‌‌ای عاشقانه با همسرِ خود دارد، اما ناگزیر است با ازدواجِ همسرش با زنی دیگر کنار آید. آن‌چه در نگاهِ اول به چشم می‌آید، یک لیلای سنتی است که مقهورِ خواسته‌ی اطرافیان می‌شود؛ اما آن عصیانِ نهائی و پشتِ‌ پازدن به عشق به خاطرِ در خطر قرارگرفتنِ عزتِ نفس، الگوی همیشگی سینمای ایران (قبل و بعد از انقلاب) از یک زن را تغییر داد.

فیلم «ارتفاع پست»

فیلم «ارتفاع پست»

در میانِ‌ فیلم‌هایی که لیلا حاتمی در دهه‌ی ۸۰ بازی کرد، بدون شک «ارتفاع پست» یکی از ویژه‌ترین اتفاقاتِ هنری برای اوست. او در این فیلم نقشِ نرگس (همسرِ قاسم) را داشت. شوهرِ او هواپیمایی را به گروگان می‌گیرد و از میانِ آن همه آشنایان تنها شکوه است که از این ماجرا خبر دارد. لیلا در این فیلم یکی از بهترین بازی‌های عمرِ خود را به نمایش گذاشت.

او هم بازی تکنیکالی در این فیلم از خود ارائه داد و هم یک بازی غریزی. او به خوبی با آن لهجه‌ی بی‌عیب و نقص، زیستِ عمیق و چندلایه‌ی شکوه را نمایان کرد. لیلا دیالوگ‌های زیبای فرهادی را با لحنی کنترل‌شده و با آکسان‌گذاری‌های مناسب به شکلِ هنرمندانه‌ای بیان می‌کند و در عینِ حال التهابِ این سکانس را نیز به خوبی نشانم می‌دهد.  حاتمی در یک سکانس زنی را به تصویر می‌کشد که برای حفظِ عشق و خانواده‌اش، حاضر است تا پای جان مبارزه کند. 

فیلم «حکم»

فیلم «حکم»

لیلا توانست «فروزنده‌»ی ماندگارِ کیمیایی در فیلمِ «حکم» شود. می‌گویند کیمیایی تبحرِ بسیاری در بازی‌گیری از هنرپیشه‌ها دارد. آن نقشِ ماندگارِ فریماه فرجامی را در «سرب» به یاد آورید یا گلچهره سجادیه در «دندان مار» تا برایتان بعید به نظر نرسد که فروزنده تا چه اندازه پتانسیل‌های لیلا را عیان کرد و به یکی از ماندگارترین نقش‌های او بدل شد. کافی است به صحنه‌ی ابتدایی فیلم فکر کنید و آن لحنِ مصممِ لیلا را که رازِ سوءاستفاده از آن مرد را مقابلِ‌ پسری که دوست دارد، بیان می‌کند یا آن سکانسِ پایانی که وقتی معشوقه‌اش تیر می‌خورد. شاید کسی چون لیلا نمی‌توانست آن خشم و انتقام و سرخوردگی را نمایش ‌دهد.

فیلم «جدایی نادر از سیمین»

فیلم «جدایی نادر از سیمین»

بررسی کارنامه‌ی بازیگری هر هنرپیشه‌ای از جمله لیلا یک طرفِ ماجراست و بررسی حضورش در فیلمی به کارگردانی «اصغر فرهادی» طرفِ دیگر آن. لیلا در آخرین سالِ دهه‌ی ۸۰ سیمینِ فیلمِ «جدایی نادر از سیمین» شد، اثری پُرافتخار که علاوه بر توفیق در بسیاری از فستیوال‌های جهانی توانست تنها اسکار سینمای ایران را به خود اختصاص دهد و درست از این فیلم است که لیلایی سر برآورد که در حد و اندازه‌ی بازیگرانِ بین‌المللی شد. لیلا در این فیلم، شخصیتی را نمایش می‌دهد که اگرچه ملموس و آشناست؛ اما قابل پیش‌بینی نیست. سیمین مایل به جدایی نیست و در جست‌وجوی آخرین کورسوی امید برای همراه کردن نادر است.

فیلم «رگ خواب»

فیلم «رگ خواب»

لیلای «رگ خواب» چیزِ دیگری بود. او در این فیلم چنان بازی درخشانی از خود به نمایش گذاشت که می‌تواند برای همیشه درسِ هنرپیشگی باشد. او در نقش مینا یک دختر بدون اعتماد به نقس، تنها و دست و پا چلفتی ظاهر شد که در پسِ یک عشقِ نافرجام، دنبال یافتنِ‌ زندگی جدیدی است. شخصیتِ او در طول فیلم به تدریج تغییر می‌کند و می‌تواند از پسِ ترس‌های خود برآید. حالات، رفتار، شیوه‌ی حرف زدن و آن استیصال  و درماندگی چیزی است که انگار تنها لیلا می‌توانست از پسِ آن برآید. آخرین فیلم اکران نشده او با این کارگردان «قاتل و وحشی» است و یکی از سخت‌ترین شخصیت‌های تاریخ سینمای ایران. امیدواریم پروانه‌ی نمایش این فیلم به‌زودی صادر شود و لیلایی متفاوت را مشاهده کنیم.

فیلم «من»

فیلم «من»

«من» به کارگردانی «سهیل بیرقی» یکی دیگر از فیلم‌هایی است که لیلا در آن پرسونای همیشگی خود را ندارد. او در این فیلم نقش آذر را بازی می‌کند که برای رسیدن به پول از هیچ خلافی دریغ نمی‌کند. شخصیتِ او در این فیلم عاری از آن شرمِ همیشگی است و می‌تواند به راحتی فریاد بزند. آذر و لیلا قرابتِ چندانی با هم ندارند؛ اما یکی از بهترین فیلم‌های این بازیگر است که در آن به خوبی توانسته نقش زنی مرموز را ایفا کند. 

لیلا حاتمی

پایان

لیلا حاتمی در کنار «فاطمه معتمدآریا» با ده بار نامزدی رکورد‌دار در جشنواره فجر است. دو بار نیز برای فیلم‌های «بی‌پولی» و «رگ خواب» موفق به دریافت آن شده است. جوایزی نیز از دوره‌های مختلف جشن بزرگ سینمای ایران و جشن انجمن منتقدان و نویسندگان به خود اختصاص داده است. جوایز او از جشنواره‌های «مونترال»، «برلین»، «کارلو ویواری» و… نیز مهر تأییدی بر ارزش‌های بازیگری اوست. او همچنین در چندین جشنواره جهانی (کن، کارلو ویواری، مراکش، رم و ترکیه) به‌عنوان داور حضورداشته است.

دیدگاهتان را بنویسید