در این مطلب از آرتیها سراغ معماری بینظیر ایرانی خواهیم رفت. ماسوله از معروفترین روستاهای پلکانی و یکی از روستاهای تاریخی ایران است. این روستا در منطقهای کوهستانی در جنوبغربی استان گیلان و در بخش سردار جنگل شهرستان فومن قرار دارد. این روستا بهدلیل معماری منحصربهفرد خانههایی که بهصورت پلکانی روی تپهها ساخته شدهاند، معروف شده است. مسیر اصلی این روستا در استان گیلان، از جنوب شهر فومن شروع میشود و با گذر از جادهای جنگلی و کوهستانی پس از ۳۶ کیلومتر به شهر ماسوله میرسد.
تاریخچه
ماسوله در سال ۱۳۵۴ هجری خورشیدی طی شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی به ثبت رسیده است. در پی احداث جاده ارتباطی جدید بین گیلان و آذربایجان و نیز قحطی ۱۳۲۰ و … بیشتر جمعیت خود را از دست داد. پس از ثبت روستا به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی، اجازه ساخت و ساز و توسعه شهر توسط شهرداری ماسوله (تأسیس ۱۳۱۱)، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان منابع طبیعی و ابخیزداری کشور داده نشد و مجموعه شهر تاریخی تقریباً به همان صورت قدیمی و تاریخی مورد حفاظت قرار گرفته است.
این روستا هماکنون در برابر مسائلی مانند ریزش سنگ، سیل، رانش زمین، زمینلرزه، تصرف به منظور توسعه عمرانی و انسانی و تخریب و… حفاظت میشود؛ و در صف انتظار جهت ثبت به عنوان میراث جهانی برای حفاظت بیشتر قرار دارد. این شهر در بخش سردار جنگل قرار دارد و طبق سرشماری سال ۹۵، دارای جمعیت ۳۹۳ نفری است؛ که با این حساب، این شهر جزو ۱۰ شهر دارای کمتر از ۱۰۰۰ نفر جمعیت در ایران است.
ویژگیهای خاص معماری ماسوله
پلکانی: خانهها به صورت پلکانی و در شیب کوه ساخته شدهاند. این نوع معماری، علاوه بر زیبایی بصری، باعث میشود که هر خانه از نور خورشید کافی بهرهمند شود و از دید همسایگان پنهان بماند.
بام مسطح: بام هر خانه، حیاط خانه بالایی را تشکیل میدهد و به عنوان فضایی برای فعالیتهای روزانه و حتی باغچه مورد استفاده قرار میگیرد.
مصالح بومی: مصالح بومی مثل سنگ، چوب، کاهگل و خشت در ساخت خانهها به کار رفته است.
مصالح مقاوم: این مصالح به دلیل استحکام و مقاومت در برابر شرایط آب و هوایی نامساعد منطقه، انتخابی مناسب برای ساخت خانهها در ماسوله بودهاند.
سیستم زهکشی: سیستم زهکشی در خانهها به گونهای است که آب باران به طور طبیعی به پایین سرازیر میشود و از ایجاد سیل و آسیب به خانهها جلوگیری میکند.
راهروهای مشترک: راهروهای مشترک در کنار خانهها به عنوان فضایی برای رفت و آمد اهالی و همچنین به عنوان فضایی برای قرار گرفتن مغازهها و کارگاهها مورد استفاده قرار میگرفت.
ساختار خاص: خانهها به دلیل شیب کوه، با ساختاری خاص و با استفاده از ستونها و تیرهای چوبی، به طور کامل به سنگهای کوه متصل شدهاند و استحکام لازم برای مقاومت در برابر زلزله را دارند.
آب و هوای ماسوله
بهطور کلی، آب و هوای ماسوله گیلان کوهستانی و سرد است؛ اما این روستا در چهار فصل سال، آبوهوای متفاوتی دارد. هر فصل در ماسوله ویژگیهای منحصربهفردی دارد که برای گردشگران با هر سلیقهای در سفر، جذابیتهای خاصی ایجاد میکند. این تنوع آبوهوایی، برای برنامههای تور طبیعتگردی فرصت خوبی است.
- آب و هوای در بهار: ماسوله در بهار، آبوهوایی معتدل دارد و شاهد بارشهای بهاری همراه با مه و شبهایی سرد هستید. دمای هوای ماسوله در بهار، معمولاً بین ۵ تا ۱۵ درجه نوسان دارد.
- آب و هوای در تابستان: تابستانها در ماسوله معمولاً خنک و دلپذیر است؛ بهویژه در مقایسه با دیگر نقاط ایران. دمای هوای ماسوله معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتیگراد است و شبها ممکن است کمی خنک شود.
- آب و هوای در پاییز: پاییز یکی از زیباترین فصلها در ماسوله است. دما کمکم کاهش پیدا میکند و بین ۱۰ تا ۲۰ درجه در نوسان است. برگ درختان هم به رنگهای زرد، نارنجی و قرمز درمیآیند.
- آب و هوای در زمستان: زمستانها در ماسوله سرد و مرطوب است. بیشتر مواقع دمای هوا به زیر صفر درجه میرسد و بارش زیاد برف، جلوهای سفید و زمستانی به این روستا میدهد.
کلام آخر
ماسوله نگین گیلان است که سالانه گردشگران بسیاری برای بازدید از جاهای دیدنی ماسوله به این منطقه سفر میکنند؛ نگینی مینیاتوری از زیباییهای چهارفصل گیلان. چیزی که در میان راهنماهای مربوط به جاهای دیدنی ماسوله کمتر به آن توجه میشود مردم ماسوله است. مردمی تالشزبان که از گذشته تا حال پذیرای مهمانها بودند و هیچ وقت از شلوغی و سر و صدای گردشگرها گلایه نکردند. شاید همین خوشاخلاقی مردم ماسوله باعث شد گردشگرها عاشق این شهر شوند.