در این مقاله از آرتیها قصد داریم به بررسی اصول طراحی کتابخانه عمومی بپردازیم. عاشق کتاب و کتابخوانی هستید؟ پس حتما مجموعه کتابهای رو به رشدی دارید که نیاز به فضایی مناسب برای نگهداری دارند. کتابخانه ها شامل بخش های مختلفی هستند که برای طراحی هر کدام باید به استاندارد ها و اصول طراحی کتابخانه عمومی توجه ویژه داشت. کتابخانه ها به دو صورت عمومی و خصوصی اداره می شوند که تفاوت های جزئی دارند. در ادامه به معرفی ضوابط طراحی کتابخانه و بخش های مختلف آن می پردازیم.
طراحی فضای داخلی کتابخانه
- طراحی کتابخانه باید به گونه ای باشد که امکان دسترسی مستقیم برای مراجعه کنندگان امکان پذیر باشد، دسترسی به ساختمان کتابخانه و حرکت آزادانه در آن به ویژه برای ناتوانان وکم توانان یک معیار اساسی در معماری کتابخانه است برای این منظور لازم است ساختمان کتابخانه تا حدامکان ساده یکپارچه، انعطاف پذیر باشد.
- سطوح اصلی یک فضا شامل سقف و کف، دیوارها است و طراحی داخلی از عناصر نور، رنگ، بافت، کف، سقف، دیوار، عناصر کارکردی و تزیینی و مبلمان را تشکیل می شود.
- کتابخانه های عمومی همچون دیگر مکانهای عمومی به گونه ای طراحی می شود که برای مردمانی که در آنها حضور می یابند اعم از کارکنان و مراجعان محیطی شاداب و جذاب، پذیرا و راحت ایجاد کند. همچنین فضای باز و سبزی در نظر گرفته شود تا امکان مطالعه در فضایی باز و شاداب برای کاربران فراهم شود.
- کتابخانه علاوه بر فضای مطالعه و کتابخانه، فضاهای مختلف دیگری از جمله: استودیو های موسیقی، سالن داستان سرایی، فضاهای بازی ویدئویی، سالن هنر های تجسمی، آموزشگاه زبان، کافه و رستوران در نظر گرفته شود و به نوعی محیط فرهنگی کاملی را برای افراد فراهم می شود.
- افراد بهترین فضاها برای مطالعه فضاهای نیمه باز و فضاهای باز می دانند فضاهای بسته از نظر آنها اصلاً مناسب نبود.فضای بسته با چشمانداز مناسب به بیرون مورد علاقه و ترجیح بیشتر مراجعین مرد میباشد. فضاهای بسته و نیمه باز نسبت به فضای باز خواهان بیشتری دارند
- کنترل ورود و خروج مراجعات به این فضاها باید از یک محل انجام شود.
- استفاده از رایانه برای جستجوی منابع مطالعه در کتابخانه ایده مناسبی است.
مبلمان کتابخانه
انتخاب مبلمان یکی از مهمترین جنبههای طراحی داخلی یک کتابخانه است. مبلمان انتخاب شده برای یک کتابخانه باید منعکس کننده مفهوم کلی طراحی داخلی فضا باشد و در عین حال نیازهای عملکردی کارکنان و کاربران را تامین کند.
یکی از مبلمانهای مورد استفاده در کتابخانهها میز خدمات است که عملکردهای مختلفی همچون ارجاعات، اطلاعات و توزیع کتاب را شامل میشود. در کتابخانههای بزرگ که چندین میز خدمات دارند، در ساخت این میزها از مصالح و رنگ یکسان استفاده میشود تا برای کاربران قابل تشخیص باشد. یکی دیگر از مبلمانهایی که در دکوراسیون کتابخانه به کار میرود قفسههای کتاب است. برخی دیگر از ملزومات کتابخانه عبارتند از: میزهای مطالعه، انواع گوناگون صندلی، عناصر نورپردازی و تجهیزات رایانهای.
قفسه ها
- قفسه های باید یک هارمونی با صندلی و میز مطالعه وسایر مبلمان کتابخانه داشته باشد و در چیدمان آن باید فاصله بین آنها (حداقل ۹۰سانتیمتر) رعایت شود. در کتابخانه هایی که مراجعه کنندگان معلول دارند و دسترسی آن ها به کتاب با صندلی چرخ دار انجام می گیرد، فاصله قفسه ها باید طوری باشد تا تردد در آنها برای مراجعه کنندگان به آسانی صورت گیرد.
- ارتفاع قفسه بندی باید با وضعیت کاربران متناسب باشد. به گونه ای که در قفسه بندی برای بزرگسالان حداکثر ارتفاع ۱۸۰۰میلیمتر و برای بخش کودک حداکثر ارتفاع ۱۵۰۰میلیمترتوصیه می شود. پایین ترین قفسه باید در ارتفاعی به اندازه ۳۰۰میلیمتر باشد.
نور در کتابخانه
از ویژگی های اصلی نورپردازی برای محیط این است که چشم را دچار خستگی و خیرگی نکند. رنگ مناسبی داشته باشد و برای مطالعه مناسب باشد. میزان روشنایی یکنواختی داشته باشد و زیاد و کم نشود. همچنین نورپردازی محیط نباید گرمای محیط را افزایش دهد. دو نوع نورپردازی طبیعی و مصنوعی برای فضاهای کتابخانه وجود دارد. در مورد نورپردازی طبیعی باید توجه داشته باشید در ساعاتی از روز که نور شدید و آزار دهنده است حتما از سایبان برای پنجره های کتابخانه استفاده شود.
نکات مهم در اصول طراحی کتابخانه عمومی
- آرامش و سکوت: یکی از ویژگی های مهم برای هر کتابخانه ای سکوتی است که در آن وجود دارد. به این منظور باید از متریال آکوستیک و جاذب صدا استفاده کرده و حتما فضا را با عایق های صوتی تجهیز کرد.
- انعطاف پذیری: یکی دیگر از نکات در ضوابط طراحی کتابخانه، انعطاف پذیری محیط می باشد. به این منظور می توان از اجرای پارتیشن ها و جداکننده های فضا استفاده نمود.
- نور ملایم: نور مطلوب برای فضای کتابخانه نور شمال است. تابش مستقیم خورشید در فضاهای مطالعه به هیچ عنوان توصیه نمی شود.
- دسترسی های معلولین: استفاده از آسانسور یا رمپ برای بخش های مختلف کتابخانه و تامین دسترسی افراد معلول الزامی است.
بخش کودک
- درطراحی داخلی بخش کودک حتی امکان باید از ایجاد سطح های ناصاف و پله خودداری کرد.
- میزهای مطالعه باید گرد و بی زاویه باشند، زیرا برای بچه های کوچک ایمن تر است و آن ها را برای مطالعه و کار مشترک تشویق می کند. صندلی های بچه های کم سن و سال باید از چوب و شبیه سورتمه باشد تا هنگامی که بچه آن را به دور و بر هل می دهد واژگون نشود
در پایان
ما در این مقاله نسبتا تمام نکاتی که در طراحی کتابخانه عمومی ضروری بود را بیان کردیم. به عنوان نکته اخر؛ سعی کنید از میان انواع کفپوش، کفپوشی را برای طراحی کتابخانه انتخاب کنید که تمیز کردن آن راحت باشد؛ چرا که با تردد روزانه تعداد زیادی از افراد در محیط کتابخانه، کفپوش به سرعت آلوده خواهد شد.