در این مطلب از آرتیها به دل کوه های زاگرس سفر خواهیم کرد. شهیون، مرکز بخش شهیون از توابع شهرستان دزفول در استان خوزستان قرار دارد. نقاط بسیار زیبای طبیعی شهیون این منطقه را به یکی از مناطق پر جاذبه شهرستان دزفول و استان خوزستان از نظر گردشگری تبدیل کردهاست.
منطقه شهیون از توابع شهرستان دزفول است که در ۱۵ کیلومتری شمال شهر دزفول قرار گرفته و مساحتی بالغ بر ۳۰۲ کیلومتر مربع را دارا میباشد. راه آسفالته دزفول-شهیون به مسافت تقریبی ۷۵ کیلومتر تا آخرین روستا یعنی آبیدسری کشیده شده و مسافت آن تا اولین روستا یعنی بیشه بزان ۳۴ کیلومتر میباشد. اهالی این منطقه بختیاری و از ایل زراسوندطایفه شـِهی و باب هفت لنگ دورکی میباشند. بختیاریها که در تقسم بندی میان گروههای قوم لر به لر بزرگ شناخته میشوند درطول تاریخ در گستره سرزمینی که امروزه شامل بخشهایی از استانهای لرستان، خوزستان، اصفهان، مرکزی و چهارمحال و بختیاری است سکنی گزیدهاند.
منطقه شهیون دزفول
منطقه شهیون از نظر زمینشناسی به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم میشود. قسمت جنوبی آن از انتهای گلال حیدری در جنوب بخش ۵ معروف به دره کو گرگ شروع و تا قلعه شاداب (Shadab)و روستای بیشهبزان ادامه دارد. این قسمت از منطقه را کنگلومرا که شامل قلوه سنگهای ریز و درشت با سیمانتاسیون شن و ماسه پوشیده شده است.
سازند کنگلومرای بختیاری ویژگی رسوبات آبرفتی–کوهپایهای حاصل از فرسایش ارتفاعات را دارد که بیشتر شامل کنگلومرا و ماسهسنگ آهکی است که گاهی به صورت همشیب و گاهی دگرشیب بر روی سازندهای کهنتر نهشته شدهاست. از ویژگیهای مهم این منطقه وجود درههای عمیق و دیدنی میباشد که مناظری بدیع از خلقت را نمایان میسازد.
قسمت شمال منطقه را سازند آغاجاری تشکیل میدهد. جنس این سازند بهطور متناوب شامل مارنهای سرخ رنگ همراه با لایههای سیلتی و ماسه سنگهای ریزدانه است. سن این سازند میوسن بالایی تا پلیوسن است. این منطقه ادامه رشته کوههای زاگرس بوده که هرچه به مرکز منطقه نزدیک شویم تپه ماهورها، صخرهها و تخته سنگهای ماسهای را تشکیل میدهد. این منطقه به دلیل وجود کوهپایهها، درههای آبرفتی و چشمههایی که در اغلب سال پربار اند، سرسبزی و زیبایی خیرهکنندهای را در بیشتر فصول سال دارند.
به علت نزدیکی این منطقه به کوههای زاگرس در شمال و جلگهٔ گرم خوزستان در جنوب، گونهٔ آب و هوایی متفاوتی در این منطقه وجود دارد. بادی که از جنوب شرق میوزد در تابستان هوا را گرم و زمستان معتدل، و باد شمال غربی در تابستان هوا را معتدل و زمستان را سرد مینماید.
گردشگری
نقاط بسیار زیبای طبیعی شهیون این منطقه را به یکی از مناطق پر جاذبه شهرستان دزفول از نظر گردشگری تبدیل کردهاست که در ذیل ذکر شده اند.
- دریاچه شهیون (دز)
- روستای پامنار
- قلعه شاداب (دژ شهی)
- روستای لیوس
- آبشار شوی
- چال کندی
- اشکفت زرده (کول خرسان)
- تاتتت
معرفی دریاچه شهیون
این دریاچه به خاطر وجود سد دز تشکیل شده است. سدی که ۲۰۳ متر ارتفاع دارد و بلندترین سد خاورمیانه و ششمین سد بلند دنیا است. آب این دریاچه از رودخانه دز تامین میشود. رودخانهای که از ارتفاعات اراک و الیگودرز سرچشمه گرفته. وسعت این دریاچه در فصل های پر بارش به ۶۰۰۰ هکتار میرسد. به خاطر این حجم زیاد آب، دریاچه تبدیل به یک مقصد گردشگری محبوب شده. خیلیها به خاطر ورزشهای آبی به شهیون میآیند. از قایقرانی تا شنا و اسکی روی آب.
خیلیها هم مناظر زیبای این حوالی را دوست دارند. اگر به سمت روستاهای بالادست بروید حتماً نمای دریاچه دلتان را میبرد. چند جزیرهی کوچک و بزرگ هم در وسط دریاچه وجود دارد. آن جزیرهای که از همه بزرگتر است به خاطر درختهای بید و بادام کوهی زیبایش مشهور شد. روباه و خرگوش و پرندههای دریایی و البته منظرهی غروب فوقالعاده و انعکاسش در آب زلال دریاچه شهیون.
تبار و زبان
- طایفه شِـهی
- پاپی
- بدوند
- چمائی
- کاید گپ
- نرکی
- شهایی
- تختایی
مردم این منطقه به گویش بختیاری و البته به لهجه خاص منطقه خود سخن میگویند. این گویش در بخشهای از شهر دزفول بخش شهیون و بخش کوچیک تری در اندیمشک تکمیل میشود.
صنایع دستی
- چوقا لیوس: نوعی خاص از چوقای بختیاری که در منطقه لیوس بخش شهیون بافته میشد که به چوقای لیوسی معروف است. در گذشته نمونه پنبهای آن را برزگرها و کارگرهای بختیاری بر تن میکردند. امروزه نیز این نوع چوقا هنوز دارای شهرت بوده و در مراسم، همایشها و یادبودها مورد استفاده قرار میگیرد. در حقیقت خاستگاه چوقای بختیاری از روستای لیوس است.
- کپوبافی: از صنایع دستی رایج منطقه است و برای مردم منطقه نه تنها سرشار از هنر و ذوق است، بلکه راهی برای امرار معاش خانوادههای روستایی نیز میباشد. محصولات تولیدی کپوی به نقاط مختلف کشور صادر میشود. اهالی روستای پامنار از تیره شهایی طایفه شهی در حقیقت اولین بافندگان کپو بودهاند و بخش شهیون و روستای پامنار بهعنوان مهد کپو ایران معرفی شدهاند.
- قالی بختیاری: گونهای قالی ایرانی است که در همین خطه یافت و تولید میشده است. در همهٔ شهر و روستاهای سرزمین بختیاری فرش بافی رایج است این کار از دیر باز به صورت سنتی انجام میشده و بیشتر توسط زنان و دختران در خانه انجام میشود. از فرشهای معروف که امروز در اروپا و بخصوص آمریکا خواهان زیاد دارد فرش چالشتر، قهفرخ، شهرکرد، شلمزار و… میباشد.