در این مطلب از آرتیها به معرفی کاخ موزه سعدآباد خواهیم پرداخت و نگاهی به معماری و تاریخچه این مجموعه داریم. در شهر شلوغ تهران به سوی باغی زیبا میرویم که با عنوان کاخ سعدآباد شهرت دارد. جایی که به آن عنوان کاخ موزه سعدآباد هم میدهند و به واسطه فضای دل انگیز و کاخ موزههای جذابش طرفداران زیادی دارد. در این کاخ بناهای متعددی از زمان های مختلف سلطنتی وجود دارد.
جاذبه های کاخ موزه سعدآباد
کاخ سفید (موزه ملت، کاخ محمدرضا پهلوی)
این کاخ، بزرگترین کاخ موجود در مجموعه کاخ سعدآباد است، که بهعلت رنگ سفید نمای آن، به کاخ سفید شهرت یافت. این بنا، علاوه بر آنکه اختصاص به امور اداری و تشریفاتی دوران پهلوی داشت، اقامتگاه تابستانی محمدرضا شاه و همسرش فرح پهلوی، به حساب میآمد. این کاخ، شامل ۵۴ واحد مختلف، از جمله ۱۰ تالار تشریفاتی است که وسیعترین آن، تالار کاخ است. بنای کاخ، به دستور رضاشاه، در سال ۱۳۱۰ خورشیدی آغاز گردید و در سال ۱۳۱۵ به پایان رسید.
ساختمان جمهور (کاخ ملکه مادر)
این کاخ در دوران پهلوی محل آخرین سالهای زندگی رضاشاه قبل از تبعید به جزیره موریس و محل زندگی مادر شاه (تاج الملوک) تا دوران انقلاب اسلامی ایران بوده است. این کاخ در حال حاضر در اختیار نهاد ریاست جمهوری ایران و مخصوص اقامت مهمانان ویژه دولت ایران است. به این جهت به ساختمان جمهور مشهور است. در حال حاضر این کاخ برای عموم غیرقابل بازدید است.
کاخ سبز (کاخ شهوند، کاخ رضاشاه)
کاخ شهوند یا کاخ سبز، در نقطهای مرتفع، در شمال غربی مجموعه سعدآباد قرار دارد. این کاخ در ابتدا به صورت ساختمانی نیمهتمام بود که به علیخان والی تعلق داشت و تپهای که ساختمان روی آن واقع بود، به تپهٔ علیخان معروف بود. رضاشاه، پس از اینکه ساختمان واقع بر این تپه را از علیخان خریداری کرد، کاخ کنونی را بنا نهاد و کار ساخت و تکمیل آن از زمان وزارت جنگی او، تا اوایل سلطنتش (سالهای ۱۳۰۱ تا ۱۳۰۷ خورشیدی) به طول انجامید.
این کاخ با تلاش هنرمندان و معماران ایرانی، پس از هفت سال کار، در دو طبقه (زیرزمین و همکف) بنا گردید. رضاشاه از طبقه همکف به عنوان محل زندگی و دفتر کار خود و از زیرزمین به عنوان انباری استفاده میکرد. همچنین یک تالار غذاخوری مجلل با میز و صندلیهای منقش و کندهکاری شده و همچنین ظروف نفیس چینی و سرامیک و نقره ایتالیایی مخصوص پذیرایی تشریفاتی میهمانان مورد استفاده قرار میگرفت. این کاخ به دلیل استفاده از سنگهای سبز کمیاب معدن خمسه زنجان و سنگ مرمر خراسان، در نمای خارجی آن، به قصر سنگی یا کاخ مرمر نیز معروف است.
موزه خط و کتابت میرعماد (کاخ فرحناز و علیرضا)
این موزه، در بخش مرکزی مجموعه سعدآباد، قرار دارد. بنای این موزه، به دلیل شباهت به ساختمانهای اواخر دوره قاجار و اوایل دوران پهلوی، به معماری دوره انتقال تعلق دارد. ساختمان موزه، دو طبقه دارد، که محل سکونت دو تن از فرزندان شاه (فرحناز و علیرضا) بود. پس از انقلاب ایران، ساختمان مذکور، به نمایش آثار خطی، اختصاص یافت، که سرانجام در سال ۱۳۷۶ خورشیدی، به نام مشهورترین استاد خوشنویسی قرن ۱۱ هجری قمری، یعنی میرعماد حسنی قزوینی، تغییر نام یافت.
کاخ احمدشاه
این کاخ قدیمیترین کاخ موجود در مجموعه سعدآباد است که در اواخر سلطنت احمدشاه و از (سال ۱۲۹۷) ساخت آن آغاز و در هنگام وزارت جنگ رضاشاه به پایان رسید. پس از انقلاب از این محل به عنوان پایگاه مرکزی بسیج زنان استان تهران استفاده شد.
موزه چهرههای ماندگار (کاخ ملکه توران امیرسلیمانی، همسر رضاشاه پهلوی)
عمارت چهرههای ماندگار، از جمله بناهای دوره قاجاری در مجموعه سعدآباد است. رضاشاه بعد از استقرار در تپه علیخان و پس از ساختن کاخ سبز، آن را آراسته به مجموعه سلطنتی نمود. این عمارت و ساختمان جنوبی آن که اکنون موزه استاد فرشچیان را در خود جای داده، مجموعه دو عمارت اندرونی و بیرونی یک باغ بودهاند. عمارت بیرونی (موزه استاد فرشچیان) مشتمل بر یک ساختمان ییلاقی است و از سه سو به ایوانهای سر پوشیده منتهی میشود در قسمت جنوبی قرار دارد. عمارت اندرونی (موزه چهرههای ماندگار) در قسمت شمالی قرار دارد و از دو سوی شمال و غرب به ایوانهای ستون دار منتهی میگردد.
موزه ظروف سلطنتی (کاخ اشرف پهلوی)
موزه ظروف، در شرق مجموعه فرهنگی – تاریخی سعدآباد قرار دارد. این بنا به مساحت ۲۶۰۰ مترمربع به دستور رضاشاه، توسط مهندس فرمانفرمائیان، با زیر بنای ۱۸۰۰ مترمربع طراحی و در دو طبقه بین سالهای ۱۸ – ۱۳۱۵ ساخته شد. نمای خارجی ساختمان از سنگ تیشهای بوده که در سال ۱۳۵۰ به دستور اشرف پهلوی بازسازی و توسعه یافت و پس از آن نما، با سنگ مرمر سفید پوشیده شد. این بنا پس از انقلاب اسلامی، در سال ۱۳۷۲ به عنوان موزه ظروف معرفی گردید. در اواخر سال ۱۳۷۴ به نهاد ریاست جمهوری تحویل داده شد. در سال ۱۳۸۴ مجدداً در اختیار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری قرار گرفت. پس از انتقال اشیای موزه صنایع دستی، در ۳۰ دی ۱۳۸۵ به ساختمان فوق، این محل به موزه صنایع دستی اختصاص یافت.
از بهمن ماه ۱۳۸۸ مجدداً چیدمانی از ظروف سلطنتی در بخشی از طبقه دوم این بنا صورت پذیرفت و از خرداد ماه ۱۳۸۹ با انتقال موزه صنایع دستی از این بنا به ساختمان دیگری در داخل مجموعه این موزه با نام موزه ظروف سلطنتی حیات دوباره خود را آغاز نموده است.
در حال حاضر تعداد ۵۰۳ قطعه ظروف و اشیای تزیینی در ۵ سالن و دو طبقه به نمایش درآمده اند. ظروف مذکور به ۴ دسته ظروف قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم و ظروف اهدایی در شرایط و مناسبتهای مختلف به محمد رضا، فرح و رضا پهلوی میباشند.
کاخ بهمن
این کاخ از بناهای دوران محمدرضا شاه است که منزل مسکونی بهمن، پسر بچه غلامرضا پهلوی بود. این ساختمان در کنار در شمالی دربند قرار دارد. این ساختمان از سال ۱۳۸۲ به بعد به دفتر یونسکو در ایران اختصاص یافت و در دورهای، مرکز آموزشی مجموعه سعدآباد بود. در حال حاضر این ساختمان به دفتر مدیریت مجموعه تغییر کاربری داده است.
موزه پوشاک سلطنتی (موزه نگارستان، کاخ فرح پهلوی)
این موزه، در شمالیترین نقطه مجموعه سعدآباد قرار دارد و دارای معماری منحصربهفرد و زیبایی است. این موزه با هدف برگزاری نمایشگاههای دورهای مجموعه، در تاریخ ۱۲ اسفند سال ۱۳۸۵ خورشیدی، با (به عنوان) نمایشگاه پوشاک سنتی و طراحی لباس افتتاح گردید، و از آن تاریخ تاکنون، میزبان نمایشگاههای متعددی بوده است. از مهمترین نمایشگاههای برگزار شده در این موزه، میتوان به نمایشگاه نقاشی رنگ روغن روی بوم رضا صمدی، نمایشگاه نقاشی رنگ روغن روی بوم و اکرلیک مینا قویدل و نادر یاسمی (فرزند علی اکبر یاسمی، از شاگردان برجسته کمال الملک)، آثار نگار گری استاد مصطفی بسیمی، آثار نقاشی رنگ روغن روی بوم طاهره چیذری و آثار نقاشی هنرمند معاصر خلیل طوایی حمیدی، اشاره کرد.
موزه فرشچیان (کاخ ملکه عصمت دولتشاهی، همسر رضاشاه پهلوی)
این موزه که در بخش مرکزی مجموعه سعدآباد قرار دارد، متعلق به دوره قاجار است. ساختمان موزه در گذشته محل سکونت رضاشاه و همسر چهارمش ملکه عصمت بوده، که در دوران محمدرضا پهلوی، برادر شاه و سپس سرآشپز مخصوص او، در آنجا سکونت داشتند و بعدها نیز، به انبار تبدیل شد. این بنا، پس از بازسازی و مرمت در تاریخ ۲۶ مهر سال ۱۳۸۰ خورشیدی با عنوان موزه مینیاتور استاد فرشچیان، افتتاح گردید. این موزه شامل ۵ سالن، و بیش از ۷۰ اثر از این هنرمند است.
در پایان
مجموعه کاخ سعدآباد در تمامی روزهای هفته (شنبه تا جمعه) از ساعت ۹:۰۰ صبح تا ۱۸:۰۰ عصر باز است. برای ورود به مجموعه و خرید بلیط، تا ساعت ۱۶:۰۰ فرصت خواهید داشت.