در این مطلب از آرتیها با کتاب «دا» به زمان جنگ و دفاع مقدس در خرمشهر می‌رویم. کتاب «دا» خاطرات سیده زهرا حسینی است که به قلم سیده اعظم حسینی نوشته شد. «دا» از مهم‌ترین و پرفروش‌ترین کتاب‌های دفاع مقدس و جزو ادبیات جنگ هشت‌ساله‌ی ایران و عراق است. این اثر در سال ۱۳۸۷ منتشر و روانه‌ی بازار شد. «دا» خاطرات زهرا حسینی از نخستین روزهای جنگ و حمله‌ی عراق به خرمشهر است. «دا» در زبان کردی، لری و لکی به معنای مادر است.
این کتاب توسط پال اسپراکمن، به زبان انگلیسی ترجمه و در آمریکا به چاپ رسید. با حضور مترجم آن در محل نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد (نیویورک) رونمایی شد. همچنین این کتاب به زبان ترکی استانبولی و اردو ترجمه شد. کار ترجمه آن به زبان‌های اسپانیایی و عربی نیز در حال انجام است.
نقاط قوت کتاب «دا»
۱- روند این اثر رو به جلوست. در حالی که در بسیاری از کتاب‌های جنگ وقایع با روندی سطحی و بدون عمق بیان می‌شوند.
۲- روابط انسانی بخش دیگری از ویژگی “دا” است. به این معنا که راوی تا اندازه بسیاری به بیان روابطش با دیگران پرداخته است. این موضوع سبب نمایان ساختن جریان زندگی در کتاب “دا” شده است.
۳- به تصویر کشیدن غیرت، شجاعت، ایثار و حضور یکپارچه مردم در روزهای جنگ را از نکات مثبت این اثر دانست. می توان گفت: کتاب “دا” مخاطب را به حادثه‌ها نزدیک کرده است.
۴- کتاب «دا» فصل‌الخطابی به فضای کتاب‌خوانی در جامعه ما بود. چون یک کتاب با تمام شرایط موجود با این استقبال مواجه شد. استقبال مردم از آن به علت تجربه‌های ناب بیرون آمده از دل زندگی می‌باشد نه به خاطر تکنیک نویسندگی.
۵- يكی از ویژگی‌های اين كتاب اين است كه بسيار خوب تصويربرداری شده است. از نظر تصويری و سينمايی جنبه‌های فوق العاده‌ای دارد.
نقاط ضعف کتاب «دا»
۱-برخی زیاده‌گویی‌ها در این اثر: ابتدای کتاب در برگیرنده موضوع زندگی سیده زهرا حسینی در عراق است. اعظم حسینی آن را مقدمه کار خود قرار داده، در حالی که می‌توانست این مقدمه را درصفحات کمترخلاصه کند. این حجم درباره کودکی راوی به گونه‌ای است که خستگی مخاطب را همراه می‌آورد و حذف آن خدشه‌ای به اصل موضوع وارد نمی‌کند.
۲- درباره محل حضور راوی در خرمشهر: زهرا حسینی تمام مدت حضورش در خرمشهر را در مسجد جامع، غسالخانه و درمانگاه رو‌به‌روی مسجد گذرانده و در همه نقاط شهر حاضر نبوده است. این وضعیت، محدودیت اطلاعات و در عین حال اظهارنظرهای اشتباه وی را درباره مسائل سیاسی و وقایع نظامی ایجاد کرده است.
۳- حسینی در بخش‌هایی از کتاب، نسبت به نظامیان روحیه پرخاشگری داشته. او با نگاهی تک بعدی، برخی افراد را اصلا ندیده است.
۴-در این اثر عدم یکنواختی زبان گفتار و زبان نوشتار به چشم می‌خورد. آنچه بر دل می‌نشیند زبان گفتار است که در بخش بسیاری از کتاب وجود دارد. اما گاهی از صمیمیت دور و از زبانی نوشتاری استفاده شده است.
۵-کتاب، خاطره یک خانم است که توسط خانم دیگر نوشته شده‌است. جای پاره‌ای از توضیحات نگارنده در کتاب خالی است. سند و عکس‌ها در کتاب کم است.
۶- در رمان، ما از وضعیت متعادل به سمت وضعیت نامتعادل و دوباره به سمت وضعیت متعادل حرکت می‌کنیم. در مورد خانم حسینی ما شاهد آن هستیم که ابتدا دوران کودکی ایشان روایت می‌شود. سپس دوران درگیری خرمشهر و زخمی شدن. در آخر رفتنشان به تهران زندگی همراه با آرامش که البته از نقاط ضعف کتاب هم در اینجاست. اما اگر کتاب را در اوج آن مانند فتح خرمشهر به پایان می‌برد، خیلی بهتر بود.
چرا باید کتاب «دا» را بخوانیم؟
کتاب دا روایتگر بخشی از تاریخ سرزمین ما در خونبارترین لحظاتش است که تصویر خرمشهر جنگ‌زده را با تمام مصیبت‌هایش برای ما ترسیم می‌کند. همچنین این کتاب جزو معدود روایت‌های زنانه از جنگ، خشونت و سایر مصائب آن است. علاوه بر این، این اثر از پرفروش‌ترین چاپ‌های زمانه‌ی خود بوده است. کتاب دا حتی به چاپ صد و چهلم نیز رسید. مطالعه این کتاب به هیچ‌وجه خالی از لطف نخواهد بود. به‌خصوص برای کسانی که به تحقیق و پژوهش در زمینه‌ی جنگ و هشت سال دفاع مقدس پرداخته‌اند.
این کتاب را به تمامی کسانی که به ادبیات جنگ و ادبیات دفاع مقدس علاقه‌مندند، پیشنهاد می‌کنیم. کتاب دا ما را با خود به فضای خرمشهر در بحبوحه‌ی جنگ می‌برد. به بیان برخی افراد این کتاب حتی می‌تواند به‌عنوان مرجعی برای فهم وضعیت خرمشهر به حساب بیاید.