به نقل از آرتیها در دهه نود، دنباله سازی سریال های تلویزیونی رونق یافت و حالا احتمال دارد سریال های ضعیف نیز صاحب چند فصل شوند! نمونه اش مجموعه ناموفق «چرخ گردون» که سال پیش روی آنتن شبکه دو رفت و گفته شد سری دوم هم دارد. همین عامل نشان میدهد که ساخت ادامه سریالها، «ظاهرا» قاعده و اصول استاندارد ندارد. وانگهی، از جمع چند فصلی ها، سه سریال شهرت بیشتری به دست آورده اند: «پایتخت، «نون خ» و «زیرخاکی»، که در این میان فقط اولی موفق بوده است و دو سریال دیگر ناموفق. دلیل این اتفاق چیست.
تلویزیون برای احیای خود تصمیم به ساخت فصول جدید دو سریال «زیرخاکی» و«نون خ» گرفت. اولی به عنوان سریال رمضان و نوروز روی آنتن رفت و دومی هم بعد از پایان تعطیلات نوروز پخش خود را آغاز کرد. هر دوسریال برخلاف انتظار نتواستند به آثار موفقی تبدیل شوند.
پایتخت | شش فصل
داستان خانواده ای که از مازندران به تهران می آیند، به قدری جذاب بود که «پایتخت» را تبدیل به شگفتانه تلویزیون در نوروز ۹۰ کرد. دستپخت سیروس مقدم و محسن تنابنده به مذاق مخاطبان خوش آمد و همین انگیزه ای مضاعف برای مدیران سیما بود تا فصل دوم نیز ساخته شود. این اتفاق بارها تکرار شد و حالا شش فصل از «پایتخت» روی آنتن رفته است و همه فصول موفق توجه بوده اند؛ حتی به رغم افت و خیزهایی که داشته. عوامل زیادی در این اتفاق دخیل هستند که بارزترین آن، مراقبت سازندگان از ساختار و محتوا است. محسن تنابنده در مقام ایده پرداز و سرپرست نویسندگان، خیلی زود پی برد که نباید فریب تحسین های سری اول را خورد.
پس در گام نخست، فیلمنامه فصل های بعدی را پرملات کرد و کمدی کلامی و موقعیت آن ها را بالا برد. تمهید مهم دیگر، ایجاد تغییرات محسوس در کاراکترها است؛ به همین خاطر است که نقی یا ارسطو در هر فصل، ویژگی منحصر بفرد دارند.
از آن سو، اضافه شدن شخصیت تازه به هر فصل در راستای افزایش جذابیت بوده است… . این ها بخشی از عواملی است که «پایتخت» را از ایستایی نجات دادند و طراوتش را حفظ کردند. و البته کارگردانی سیروس مقدم، در تصویری کردن فیلمنامه سهمی بالا دارد. طبعا وزن همه فصل های «پایتخت» یکسان نیست؛ مثلا خیلی ها سری پنجم که با سرمایه گذاری سازمان اوج تولید شد را بهترین آن می دانند. نظر عده ای اما سری سوم است. نکته مهم تر این که هر کدام از فصل های «پایتخت» کیفیت مطلوب به همراه رنگ و لعاب خاص خود را دارند. مثلا فصل ششم که بر سر آن اتفاق نظر وجود نداشت، از نظر شخصیت، قصه و موارد دیگر کاملا متفاوت از قبل بود؛ نقی نزدیک به اصحاب قدرت کجا، نقی کشتی گیر کجا؟!
نون خ | پنج فصل
سال ۹۸ سریال «نون خ» متولد شد که ابتدا عده ای آن را با «پایتخت» قیاس می کردند. دلیل، کمدی بودن هر دو سریال و روایت مشترک از اقوام کشورمان بود. آرام آرام اما تفاوت ها و تمایزها به چشم آمد. سریال سعید آقاخانی، شروعی خوب داشت و مهم تر این که در دو فصل بعدی به پختگی رسید. حضور شخصیت های جدید، تسلط بیشتر خود آقاخانی در نقش نورالدین خانزاده، بهره مندی از قصه سرراست، تعلیق های کافی، قدرت در ایجاد خنده و … از عوامل موفقیت «نون خ» بود. با این حال قیاس سه فصل ابتدایی آن با «پایتخت» نشان می دهد که میزان رشد کیفی و محبوبیت آن کمتر است. این، یک ایراد نیست و صرفا خواستیم برآیند نظرات مخاطبان را یادآوری کنیم.
مسیر «نون خ» از فصل چهارم کج شد که داستانی بی فرجام داشت و شرح شکستش را بارها نوشته ایم. از عاملی بیرونی یعنی شرایط اجتماعی سال ۱۴۰۱ به عنوان یکی از دلایل ناکامی «نون خ ۴» یاد می شود. قبول؛ چرا سری پنجم هم ضعیف است؟ به بار ننشستن ایده سفر و موردی چون ازدواج سلمان و شیرین به همراه حذف و کمرنگ کردن برخی کاراکترها، نداشتن قصه پرکشش، عدم برخورداری از موقعیتهای کمدی و کلامی ناب و … برخی دلایل شکست سریال هستند. اگر «نون خ» مسیر «پایتخت» را طی می کرد و به شخصیت ها در هر فصل مشخصه هایی متمایز از قبل می داد، وضعیتش بهتر بود. دیدن همان کاراکترها در موقعیتی تازه، بی آن که قصه و کمدی قدرتمند باشند، نتیجه ای از جز ملال به همراه ندارد.
زیرخاکی | چهار فصل
«زیرخاکی» در فصل اول که سال ۹۹ روی آنتن رفت، اثری ممتاز لقب گرفت. داستان سری دوم و سوم هم متفاوت از قبل بود اما شخصیتهای اصلی یعنی فریبرز و پریچهر، بر همان مدار پیش میرفتند. حذف گوهر خیراندیش و هادی حجازی فر از فصل دوم به بعد، به سریال لطمه زد. حضور نسرین نصرتی در فصل دوم و سوم و گیتی قاسمی در فصل دوم، سوم و چهارم امتیازات آن است.
ایراد اصلی «زیرخاکی» اما به قصه برمیگردد که هر چه جلوتر آمد، کمملات تر شد. تا جایی که داستان «زیرخاکی۴» کش دار و فاقد جذابیت کافی بود. واقعا خیلی وقت ها نه قصه جلو می رفت و نه کشمکش های کمدی خنده ایجاد می کرد و این سوال مطرح شد که فریبرز و پریچهر تا کی به تنهایی میتوانند بخندانند؟! وضع برای «زیرخاکی» بدتر از «نون خ» است و فقط باید یادآوری کرد که دنباله سازی آداب قاعده دارد.