در این مطلب از آرتیها به پوشش زنان و مردان کرد کشورمان آشنا شوید. کردهای ایران یکی از قدیمی ترین اقوام ایرانی از قومیت کرد هستند که به زبان کردی صحبت می کنند و آداب و رسوم و لباس و پوشش خاص خود را دارند. لباس های مردان و زنان کرد زیبا و در رنگ های متنوع وجود دارد و از قسمت های مختلف و جنس مرغوب تشکیل شده است. کردهای غیور کشورمان آداب خاصی در پوشش و حتی بستن شال کمر یا روسری دارند و لباس زنان کرد تزئینات زیبایی دارد که در لباس مردان نمی توان یافت.
زبان کردی
زبانهای کردی یک زنجیره گویشی از زبانهای هندواروپایی در شاخهٔ زبانهای ایرانی غربی هستند که کُردها با آنها سخن میگویند. زبانهای کردی از زبانهای ایرانی شاخهٔ شمال غربی هستند که با زبانهای فارسی، پشتو، بلوچی و لری خویشاوندی دارند. تعریف یک زبان به عنوان «کردی» همواره دستخوش عوامل غیر زبانشناختی بهویژه عوامل سیاسی و فرهنگی است. در واقع زبان کردی زبان واحدی نیست؛ آنچه هست زبانهای مستقلی (سورانی و کرمانجی و کلهری و لکی) با شباهت زیاد است که مجموعاً کردی نامیده میشوند. البته برخی از منابع زبانشناسی، لکی را زبانی جدا از کُردی طبقهبندی کردهاند.
پوشش مردان کرد
لباس مردان کرد را در مجموع چوخهُ رانک گویند که از دو بخش مهم چوخه که یک نیم تنۀ سادۀ پشمی است و شلواری به اسم رانک، که همان شلوار کردی معروف با پاچه های تنگ است، تشکیل می شود. مردان کرد شالی معمولاً راه راه به کمر می بندند که طول آن حدود ده متر است و پُشت وین یا شال نام دارد. مردان مسن تر این شال را به گونه ای می بندند که روی آن سه گره به صورت عمودی روی آن پدیدار شود. این گره ها نماد سه باور زرتشتی، یعنی پندار نیک، گفتار نیک، رفتار نیک است. سربندی که مردان کرد به سرشان می بندد سروین نام دارد که یک پارچه است که به جای کلاه استفاده می شود.
پاپوش این مردان عموماً کلاش است. سورانی نوعی آستین با زبانۀ مثلثی است که روی مچ یا بازو بسته می شود و معمولاً در موقع رقص کردی به کار می رود، و در قدیم برای کوهنوردی و شکار از آن استفاده می کردند. سورانی که سفیدرنگ است را مردان و زنان هر دو استفاده می کنند و بیشتر خاص شهرهای مریوان و سنندج و نیز کردستان عراق است. چوپی نیز دستمال مزینی است که نفر اول در گروه رقص دست راستش تکان می دهند.
پوشش زنان کرد
پوشش زنان کرد را معمولاً به شکل یک پیراهن بلند با جلیقه ای کوتاه در روی آن می شناسیم. این پیراهن که معمولاً بسیار تزیین شده است را کراس می نامند. جنس پیراهن زنانۀ کردی معمولاً حریر، تور، مخمل، یا ساتن وگیپور است. کوا پوشش بلند دیگری از جنس گیپور یا مخمل یا پارچۀ سلطنتی است که روی کراس برای پوشاندن قسمت های پشت لباس به تن می کنند. این پوشش هم آستین دار هم بدون آستین است. در برخی شهرها مانند بانه، سقز و مهاباد زنان شالی پشمی نیز بر کمر می بندند و زنان خانواده های ثروتمند روی این شال سکه طلا می بندند.
زنان کرد در قدیم یک روسری بسیار زیبا به نام سروین همراه با کلاو به سر می کردند. نام جلیقۀ زنان کرد کُلَنجه (با آستینی تا آرنج) یا سوخمه (مخمل بدون آستین) است. شُوار کردی شلوار گشادی است که زنان کردستان به پا می کنند و مانند شلوار مردانه دمپای تنگ دارد.
موسیقی و رقص
این موسیقی به نام ههلپهرکی یاههلپهرین شهرت دارد. هه لپهر فعلی دستوری است که در فارسی یعنی به پر که با اصلاح رقصیدن هماهنگی دارد و ههلپهرین یعنی به هوا پریدن. این رقص قدمتی بسیار کهن دارد و از روزگار پرستش خدایان در دوران مهرپرستی که در مهرابهها اجرا میشد، به یادگار مانده است.
«ههلپهرکی» عبارت از هفت ریتم اصلی است که به ترتیب با ساز و همراهی اجراکنندگان انجام میشود. ریتم آن از کند و آرام و گریان شروع میشود و به ریتم هیجانی (سه جار) پایان مییابد. در میان آن ریتم های دیگری نیز وجود دارند.
در پایان
کردها از منظر دنای میتوکندریایی(نسب مادری) به اروپاییان و از منظر دنای کروموزوم وای(نسب پدری) به مردمان قفقازی نزدیک هستند و بطور کلی، به مردمان آسیای غربی نزدیک و از مردمان آسیای مرکزی دور هستند. از لحاظ تنوع ژنتیکی HLA-A,B,C کلاس I لرهای لرستان و یاسوج به کردها نزدیکترند تا به لرهای لردگان. اما در کل همهٔ آنها با همدیگر و با یهودیان، گرجیان و ارمنیان نیز قرابت ژنتیکی دارند. کردها و آذریان ایران نیز از لحاظ ژنتیکی HLA-A,B,C کلاس II نزدیکی زیادی با همدیگر دارند.